Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt - Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại
_____

Nội dung tem:

Tam Tòa Thánh Mẫu

Hầu Bóng

Kiều Năm Quan

Block Rước Mẫu

Người thiết kế: Nguyễn Du

In tại: nhà in Công ty In tem Bưu điện

Quốc gia: Việt Nam

Ngày phát hành: 06/12/2020

Ngày hết hạn: 30/06/2022

Bộ tem: 1137 (3 tem 1 block)

Thông tin:

Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ là một trong những tín ngưỡng dân gian quan trọng và độc đáo của người Việt, tập trung vào việc thờ cúng các nữ thần đại diện cho Thiên phủ (trời), Địa phủ (đất), và Thoải phủ (nước). Đây là một biểu hiện của văn hóa tâm linh phong phú, phản ánh thế giới quan và nhân sinh quan của người Việt Nam.

Nguồn gốc và ý nghĩa:

  1. Nguồn gốc:

    • Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ có nguồn gốc từ thời xa xưa, khi người Việt còn thờ các thần tự nhiên như trời, đất, nước, và các hiện tượng thiên nhiên.
    • Từ thế kỷ 16-17, tín ngưỡng này được định hình rõ nét và gắn với hình tượng Thánh Mẫu Liễu Hạnh, một trong "Tứ bất tử" trong văn hóa dân gian Việt Nam.

  2. Ý nghĩa:

    • Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ thể hiện sự tri ân đối với các thế lực siêu nhiên đã bảo vệ và ban phát bình an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
    • Đây cũng là biểu tượng của sự tôn vinh vai trò của người phụ nữ, đặc biệt là người mẹ, trong văn hóa Việt Nam.

Hệ thống Tam phủ:

Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ gắn liền với ba phủ, mỗi phủ đại diện cho một lĩnh vực của tự nhiên và có vị Thánh Mẫu cai quản:

  1. Thiên phủ (Trời):

    • Màu sắc tượng trưng: Đỏ.
    • Đại diện: Mẫu Thượng Thiên.
    • Cai quản các hiện tượng trên trời, cầu mong thời tiết thuận lợi, tránh thiên tai.

  2. Địa phủ (Đất):

    • Màu sắc tượng trưng: Vàng.
    • Đại diện: Mẫu Thượng Ngàn.
    • Cai quản rừng núi, đất đai, mùa màng, bảo vệ sự sống trên mặt đất.

  3. Thoải phủ (Nước):

    • Màu sắc tượng trưng: Trắng.
    • Đại diện: Mẫu Thoải.
    • Cai quản sông nước, biển cả, mang lại nguồn nước dồi dào, bảo vệ ngư dân và mùa cá.

Ngoài Tam phủ, tín ngưỡng này còn được mở rộng thành Tứ phủ với sự xuất hiện của Nhạc phủ (cai quản không gian âm nhạc, lễ hội).

Các hình thức thờ cúng:

  1. Đền, phủ, điện thờ:

    • Các đền, phủ thờ Mẫu Tam phủ phổ biến trên khắp cả nước, tiêu biểu như: Phủ Dày (Nam Định), Đền Đồng Bằng (Thái Bình), và Phủ Tây Hồ (Hà Nội).
    • Các nơi thờ cúng thường được bài trí công phu, trang nghiêm với tượng các vị Thánh Mẫu và hệ thống thánh thần.

  2. Hầu đồng (Lên đồng):

    • Là nghi lễ quan trọng trong tín ngưỡng thờ Mẫu, nơi các thanh đồng (người tham gia nghi lễ) nhập vai vào các vị thánh để truyền đạt ý chí và ban phước cho người dân.
    • Hầu đồng kết hợp âm nhạc, trang phục, vũ điệu và lời ca, tạo nên không khí linh thiêng và sôi động.

  3. Lễ hội:

    • Các lễ hội thờ Mẫu thường diễn ra vào mùa xuân hoặc các dịp lễ lớn, với các nghi thức tế lễ, rước kiệu, và biểu diễn nghệ thuật truyền thống.

Công nhận di sản:

  • Năm 2016, UNESCO đã công nhận "Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt" là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, ghi nhận giá trị văn hóa, tâm linh và nhân văn của tín ngưỡng này.

Giá trị văn hóa:

  • Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ không chỉ là một hình thức thờ cúng mà còn phản ánh tâm thức của người Việt về sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên.
  • Đây cũng là nguồn cảm hứng cho nhiều loại hình nghệ thuật dân gian như ca trù, chầu văn, và các loại hình múa dân gian.

Tín ngưỡng này tiếp tục phát triển mạnh mẽ và là biểu tượng đặc sắc của văn hóa tâm linh Việt Nam.